Η Ευρωπαϊκή Ένωση σκληραίνει οριστικά τη στάση της για τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Η Kaja Kallas, Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, ξεκαθάρισε ότι η Μόσχα δεν πρόκειται να ξαναδεί τα δεσμευμένα κεφάλαιά της εάν πρώτα δεν καταβάλει αποζημιώσεις στην Ουκρανία. Το μήνυμα δόθηκε ξεκάθαρα, την παραμονή συζήτησης των υπουργών Εξωτερικών για το μέλλον των συγκεκριμένων κεφαλαίων, στέλνοντας σήμα τόσο προς τη Ρωσία όσο και προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που ανησυχούν για τις νομικές και χρηματοπιστωτικές προεκτάσεις του θέματος.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις, μόνο εντός της ΕΕ έχουν δεσμευτεί περίπου 210 δισ. ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων—κυρίως κεντρικής τράπεζας—από το 2022 και μετά. Η συζήτηση που «σιγοβράζει» εδώ και μήνες αφορά στο αν αυτά τα κεφάλαια μπορούν να δημευθούν, να χρησιμοποιηθούν τα κέρδη τους ή να παραμείνουν «κλειδωμένα» μέχρι νεωτέρας. Η τοποθέτηση της Kaja Kallas μετατοπίζει τον άξονα: ακόμα κι αν επιτευχθεί εκεχειρία ή ειρηνευτική συμφωνία, η επιστροφή των κεφαλαίων δεν νοείται αν δεν προηγηθεί δίκαιη αποζημίωση για τις καταστροφές του πολέμου.
Με απλά λόγια, η ΕΕ επιχειρεί να χαράξει «στρατηγική εξόδου» από το καθεστώς δέσμευσης, χωρίς όμως να διαρρήξει την αρχή της λογοδοσίας. Η Kallas αναγνώρισε ότι υπάρχουν «ευαίσθητες πτυχές»—από νομικά ζητήματα διεθνούς δικαίου και ασυλίας κεντρικών τραπεζών, έως κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τις αγορές. Για αυτό, οι υπουργοί μπαίνουν σε «βαθιά κατάδυση» του φακέλου, εξετάζοντας σενάρια όπως η συστηματική αξιοποίηση των αποδόσεων των παγωμένων κεφαλαίων για την Ουκρανία, έναντι της άμεσης ολικής δήμευσης.
Η πολιτική γεωγραφία εντός της ΕΕ είναι ήδη σχηματισμένη: Πολωνία και Βαλτικές χώρες πιέζουν για όσο το δυνατόν πιο επιθετική αξιοποίηση υπέρ του Κιέβου, ενώ χώρες-«βαρόμετρα» όπως η Γαλλία, η Γερμανία και το Βέλγιο εκφράζουν ισχυρές επιφυλάξεις για την πλήρη δήμευση, προκρίνοντας λύσεις που στηρίζονται στα κέρδη/αποδόσεις των κεφαλαίων και σε νομικές γέφυρες που θα αντέξουν σε προσφυγές. Ο κοινός παρονομαστής όμως είναι σαφής: τα περιουσιακά στοιχεία δεν είναι «κουμπαράς επιστροφής» στη Ρωσία, αλλά μοχλός πίεσης και εργαλείο δικαιοσύνης για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Τι σημαίνει πρακτικά η γραμμή «χωρίς αποζημιώσεις δεν υπάρχει επιστροφή»; Πρώτον, κλειδώνει μια κόκκινη γραμμή ενόψει οποιουδήποτε μελλοντικού παζαριού κατάπαυσης του πυρός. Δεύτερον, ενθαρρύνει την εμβάθυνση των νομικών μηχανισμών ώστε τα κέρδη των παγωμένων κεφαλαίων να ρέουν συστηματικά προς την Ουκρανία, καλύπτοντας άμεσες αμυντικές και ανοικοδομητικές ανάγκες. Τρίτον, στέλνει μήνυμα αποτροπής: ο επιτιθέμενος δεν μπορεί να προσδοκά ότι με μια συμφωνία «μηδενίζει το κοντέρ» και παίρνει πίσω τα πάντα σαν να μη συνέβη τίποτα.
Σε επικοινωνιακό επίπεδο, η δήλωση της Kallas «κουμπώνει» με την ευρύτερη σκληρή ρητορική των Βρυξελλών μετά από νέους, θανατηφόρους ρωσικούς βομβαρδισμούς, αλλά και με την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η δυτική στήριξη του Κιέβου δεν θα εξαντληθεί από «κόπωση» ή εσωτερικές ενστάσεις. Την ίδια στιγμή, η ΕΕ επιχειρεί προσεκτικό βηματισμό ώστε να μην προκαλέσει δευτερογενείς κραδασμούς στις αγορές ή να ανοίξει νομικά παραθυράκια που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν εναντίον της στο μέλλον.
Συμπέρασμα: η Ευρωπαϊκή Ένωση περνά από τη φάση της «αναμονής» στη φάση της «αιτιολογημένης δράσης». Με τη γραμμή ότι καμία επιστροφή περιουσιακών στοιχείων δεν θα γίνει χωρίς αποζημιώσεις, η ΕΕ δένει πολιτικά το θέμα με την αρχή της λογοδοσίας και φτιάχνει την αρχιτεκτονική για την επόμενη ημέρα—όποια κι αν είναι αυτή στο πεδίο. Το μήνυμα είναι καθαρό: ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη δεν θεωρείται βιώσιμη λύση.
«Δεν μπορούμε καν να φανταστούμε ότι, σε περίπτωση εκεχειρίας ή ειρηνευτικής συμφωνίας, αυτά τα περιουσιακά στοιχεία θα επιστραφούν στη Ρωσία, εάν δεν έχει πληρώσει αποζημιώσεις.»
«Υπάρχουν ορισμένες ευαίσθητες πτυχές γύρω από τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία, αλλά πρέπει να κάνουμε μια αιτιολογημένη συζήτηση για να διαμορφώσουμε στρατηγική εξόδου.»