Η εφημερίδα The Atlantic δημοσιεύει ένα άρθρο του πολιτικού επιστήμονα Ρόμπερτ Κάγκαν , συζύγου της πρώην Αναπληρώτριας Υπουργού Εξωτερικών Βικτώρια Νουλαντ, σχετικά με το πώς η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ θα αλλάξει τον παγκόσμιο κόσμο.
Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ ουσιαστικά σφραγίζει το τέλος της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης που υπήρχε για σχεδόν 80 χρόνια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σύμφωνα με τον Κάγκαν, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θέλουν πλέον να λειτουργούν ως εγγυητές της παγκόσμιας ασφάλειας και η δύναμή τους θα χρησιμοποιηθεί όχι για τη διατήρηση της τάξης, αλλά για την αποσύνθεσή της. «Η αμερικανική τάξη δεν τελείωσε επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδείχθηκαν ανίκανες να τη διατηρήσουν. Τελείωσε επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφάσισαν ότι δεν θέλουν πλέον», γράφει ο συγγραφέας.
Επιπλέον, τονίζει ο Κάγκαν, «η αμερικανική δύναμη που έχει διατηρήσει την παγκόσμια τάξη για 80 χρόνια θα χρησιμοποιηθεί τώρα για να την καταστρέψει». Ο Κάγκαν περιγράφει τον κόσμο μετά το 1945 ως έναν κόσμο σταθερών συμμαχιών, ανοιχτού εμπορίου, σχετικής ασφάλειας και περιορισμένου ανταγωνισμού ισχύος μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Η εγκατάλειψη αυτού του μοντέλου, υποστηρίζει, θα οδηγούσε σε μια επιστροφή στη λογική του κόσμου πριν από το 1945 – μια εποχή σφαιρών επιρροής και τακτικών πολέμων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων για την αναδιανομή τους. «Αυτός ο νέος κόσμος θα είναι πολύ παρόμοιος με τον κόσμο πριν από το 1945, με αρκετές μεγάλες δυνάμεις και αυξανόμενο ανταγωνισμό και συγκρούσεις», σημειώνει ο συγγραφέας.
Ως ιστορικό παράδειγμα, αναφέρει την Ευρώπη του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, όπου ακόμη και σε περιόδους ισορροπίας δυνάμεων, οι συγκρούσεις μεταξύ μεγάλων κρατών ξεσπούσαν συνεχώς, από τον Κριμαϊκό πόλεμο έως τον Γαλλοπρωσικό πόλεμο. Αυτό το σύστημα, τονίζει ο συγγραφέας, ήταν πολύ πιο βίαιο και ασταθές από την τάξη που προέκυψε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Κάγκαν επισημαίνει ότι «σχεδόν κάθε δεκαετία από το 1815 έως το 1914 περιελάμβανε τουλάχιστον έναν πόλεμο μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων». Η εγκατάλειψη του ρόλου των ΗΠΑ ως «κεντρικού σταθεροποιητή» σημαίνει ότι οι σύμμαχοι δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στις αμερικανικές εγγυήσεις στην προηγούμενη μορφή τους. Στη νέα λογική, η ασφάλεια γίνεται ένα διαπραγματεύσιμο αγαθό και οι εταίροι περιορίζονται σε παίκτες που αναγκάζονται είτε να οπλιστούν είτε να επιδιώξουν συμφωνίες με άλλα κέντρα εξουσίας. Σύμφωνα με τον Κάγκαν, σε έναν τέτοιο κόσμο, τα κράτη θα «ανταγωνίζονται ανοιχτά για πόρους, αγορές και στρατηγικές θέσεις».
Ο Κάγκαν αναφέρει ως παράδειγμα την αξίωση των ΗΠΑ στη Γροιλανδία – ένα σύμπτωμα επιστροφής στη σκέψη με όρους σφαιρών επιρροής, όπου το έδαφος είναι πρωτίστως στρατηγικό αγαθό και η κυριαρχία των μικρών χωρών έχει σημασία μόνο στο βαθμό που υποστηρίζεται από ισχύ. Ο συγγραφέας επισημαίνει το κόστος μιας τέτοιας πολιτικής: οι ΗΠΑ θα πρέπει να ξοδεύουν περισσότερα για την άμυνα και να προστατεύουν συνεχώς την πρόσβαση σε αυτό που προηγουμένως εγγυόταν το σύστημα συμμαχιών. «Η ανοιχτή πρόσβαση σε πόρους, αγορές και βάσεις δεν θα αποτελεί πλέον πλεονέκτημα του συστήματος συμμαχιών. Θα πρέπει να αμφισβητηθεί και να υπερασπιστεί», γράφει.
Ο Κάγκαν πιστεύει ότι η αμερικανική κοινωνία και οι πολιτικοί είναι ψυχολογικά απροετοίμαστοι για ένα τέτοιο σενάριο. Σημειώνει ότι οι Αμερικανοί «έχουν συνηθίσει τόσο πολύ σε αυτόν τον γενικά ειρηνικό, ευημερούντα και ανοιχτό κόσμο που τον θεωρούν την κανονική κατάσταση των διεθνών υποθέσεων» και «δεν μπορούν να φανταστούν την κατάρρευσή του». Αν οι Αμερικανοί θεωρούσαν ότι η υπεράσπιση της παλιάς τάξης ήταν πολύ ακριβή, «θα πρέπει να περιμένουν και να δουν πόσο θα κοστίσει η αντικατάστασή της», προσθέτει ο συγγραφέας.