Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε σε μια κίνηση-ορόσημο απέναντι στο Ισραήλ λόγω της συνεχιζόμενης στρατιωτικής επιχείρησης στη Λωρίδα της Γάζας: πρότεινε την αναστολή εμπορικών παραχωρήσεων που απολαμβάνει το Ισραήλ από το 2000 βάσει της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ, πάγωσε τη διμερή οικονομική στήριξη προς το ισραηλινό κράτος (εξαιρώντας τη χρηματοδότηση προς την κοινωνία των πολιτών και το Yad Vashem) και εισηγήθηκε στοχευμένες κυρώσεις σε «εξτρεμιστές υπουργούς» και βίαιους εποίκους της Δυτικής Όχθης. Η Πρόεδρος Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας ξεκαθάρισαν ότι ο σκοπός είναι να σταλεί ισχυρό σήμα πως «τα φρικτά γεγονότα στη Γάζα πρέπει να σταματήσουν» και ότι η ανθρωπιστική κατάσταση δεν μπορεί να επιδεινώνεται χωρίς κόστος για τις ευρωϊσραηλινές σχέσεις.
Τι σημαίνει πρακτικά η πρόταση: δεν μιλάμε για πλήρες εμπορικό εμπάργκο, αλλά για μερική αναστολή προτιμησιακών δασμών, δηλαδή την επαναφορά δασμών σε σημαντικό μέρος ισραηλινών εξαγωγών προς την ΕΕ, με εκτιμήσεις ότι αφορά περίπου το ένα τρίτο των προϊόντων που σήμερα μπαίνουν με προνομιακούς όρους. Παράλληλα, οι κυρώσεις στοχεύουν συγκεκριμένα πρόσωπα και οντότητες: δύο υπουργούς της ακροδεξιάς πτέρυγας της κυβέρνησης Νετανιάχου και ομάδες βίαιων εποίκων, καθώς και ενισχυμένο πακέτο κατά στελεχών της Χαμάς.
Γιατί τώρα: σύμφωνα με την Κομισιόν, η αναθεώρηση της Συμφωνίας Σύνδεσης ενεργοποιήθηκε λόγω του αποκλεισμού ανθρωπιστικής βοήθειας, της κλιμάκωσης των επιχειρήσεων στη Γάζα και της προώθησης των εποικιστικών σχεδίων (όπως η διαβόητη περιοχή Ε1 στη Δυτική Όχθη). Η ΕΕ, που είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ισραήλ (άνω του 30% του συνολικού εμπορίου του), χρησιμοποιεί για πρώτη φορά με τόσο σαφή τρόπο τα εμπορικά της εργαλεία ως μοχλό πολιτικής πίεσης.
Τι ακολουθεί θεσμικά: η πρόταση για τις εμπορικές παραχωρήσεις περνά από το Συμβούλιο της ΕΕ (πιθανότατα με ειδική πλειοψηφία), ενώ οι καταχωρίσεις κυρώσεων σε πρόσωπα απαιτούν ομοφωνία. Ήδη υπάρχουν κράτη-μέλη που δηλώνουν πρόθυμα «να συζητήσουν» τις κυρώσεις, αλλά επισημαίνεται ότι η τελική έκβαση θα κριθεί από το αν θα συγκεντρωθεί η αναγκαία στήριξη. Παράλληλα, η Ισραηλινή κυβέρνηση αντέδρασε έντονα, χαρακτηρίζοντας την ευρωπαϊκή κίνηση «πολιτικά και ηθικά εσφαλμένη».
Για τις αγορές και τις επιχειρήσεις: αν περάσει η πρόταση, η επαναφορά δασμών σε κατηγορίες ισραηλινών αγαθών θα αυξήσει το κόστος εισαγωγών στην ΕΕ, επηρεάζοντας αλυσίδες εφοδιασμού (ιδίως αγροδιατροφικά, βιομηχανικά και χημικά προϊόντα). Ωστόσο, περίπου το 60% των ισραηλινών εξαγωγών προς την ΕΕ θα συνεχίσουν να καλύπτονται από μηδενικούς δασμούς βάσει του καθεστώτος «πλέον ευνοούμενου κράτους» του ΠΟΕ, οπότε η πίεση θα είναι στοχευμένη και όχι οριζόντια.
Μεγάλη εικόνα: μετά από μήνες αδιεξόδου, η ΕΕ περνά από τις δηλώσεις στις συγκεκριμένες πράξεις – συνδέοντας το εμπορικό πλαίσιο και την πολιτική βίζα κυρώσεων με την ανθρωπιστική κατάσταση στη Γάζα και τη βία στη Δυτική Όχθη. Αν το πακέτο εγκριθεί, θα αποτελέσει ιστορική μετατόπιση στην ευρωϊσραηλινή σχέση, με άμεσες γεωπολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις.